Πέθανε χθες Κυριακή σε ηλικία 100 ετών στην Πλέινς, τη γενέτειρά του στην πολιτεία Τζόρτζια, στον αμερικανικό Νότο, ο Αμερικανός πρώην πρόεδρος και κάτοχος Νόμπελ Ειρήνης Τζίμι Κάρτερ , προκαλώντας βροχή μηνυμάτων που του αποτίνουν φόρο τιμής, όχι μόνο από Αμερικανούς πολιτικούς και ιδίως τους διαδόχους του στον Λευκό Οίκο, αλλά κι απ’ όλο τον κόσμο.
Ο απερχόμενος πρόεδρος Τζο Μπάιντεν κήρυξε ημέρα εθνικού πένθους την Πέμπτη 9η Ιανουαρίου 2025 τιμώντας τον προκάτοχό του, που ανήκε στη δική του παράταξη, το Δημοκρατικό Κόμμα. Παράλληλα, πολλοί ξένοι ηγέτες εξήραν τον εκλιπόντα, ιδίως για τους αγώνες του για ειρήνη και την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που συνεχίστηκαν για δεκαετίες μετά τη μοναδική θητεία του στον Λευκό Οίκο (1977-1981).
Ο Τζίμι Κάρτερ, ο 39ος πρόεδρος των ΗΠΑ, νομπελίστας ειρήνης το 2002, «πέθανε ειρηνικά (χθες) Κυριακή 29η Δεκεμβρίου στο σπίτι στην Πλέινς, στην Τζόρτζια, πλαισιωμένος από την οικογένειά του», ανέφερε σε ανακοίνωσή του το Carter Center, ίδρυμα που δημιούργησε.
«Ο πατέρας μου ήταν ήρωας, όχι μόνο για μένα, αλλά για όλους όσοι πιστεύουν στην ειρήνη, στα ανθρώπινα δικαιώματα και στην ανιδιοτελή αγάπη» δήλωσε ο γιος του Τσιπ Κάρτερ, σύμφωνα με το Carter Center.
Όλοι ανεξαιρέτως οι εν ζωή πολιτικοί που τον διαδέχθηκαν στον Λευκό Οίκο υποκλίθηκαν στον ασυνήθιστο πρώην αρχηγό του αμερικανικού κράτους, που τίποτε δεν έδειχνε ότι προοριζόταν να γίνει πρόεδρος και ήταν ο γηραιότερος από όλους τους.
Ο 46ος πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν, 82 ετών, ανέφερε σε διάγγελμά του προς τους Αμερικανούς ότι ο άλλοτε διάδοχός του ήταν κάποιος που η ζωή του μετριέται «από αυτά που έκανε, όχι από αυτά που είπε». Η επίσημη κηδεία θα γίνει στην ομοσπονδιακή πρωτεύουσα Ουάσινγκτον, πρόσθεσε ο Μπάιντεν, χωρίς να διευκρινίσει πότε, αναφερόμενος στον αρχιτέκτονα των συμφωνιών του Καμπ Ντέιβιντ, που κατέληξαν στην πρώτη συμφωνία ειρήνης ανάμεσα στο Ισραήλ και αραβική χώρα -την Αίγυπτο-, αλλά είδε την κληρονομιά του να αμαυρώνεται από την κρίση των ομήρων στο Ιράν.
Ο Ρεπουμπλικάνος μεγιστάνας Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος θα επιστρέψει στον Λευκό Οίκο στις 20 Ιανουαρίου, εξέφρασε τον «μεγάλο σεβασμό του» για τον Τζίμι Κάρτερ, ο οποίος -όπως ανέφερε- εργάστηκε σκληρά για να κάνει καλύτερη τη ζωή όλων των Αμερικανών.
Ήταν «αξιοσημείωτος άνθρωπος», σύμφωνα με τον Μπαράκ Ομπάμα, τον πρώτο μαύρο που εξελέγη στον Λευκό Οίκο, ο οποίος υπογράμμισε την αξιοπρέπεια που τον διέκρινε. «Εργάστηκε ακούραστα για έναν καλύτερο και δικαιότερο κόσμο όλη του τη ζωή» δήλωσε ο Μπιλ Κλίντον, άλλος δημοκρατικός διάδοχός του. «Όσα κατάφερε θα εμπνέουν γενιές Αμερικανών» τόνισε εξαίροντας το έργο του ο Ρεπουμπλικάνος πρώην πρόεδρος Τζορτζ Μπους.
«Υπερασπίστηκε τα δικαιώματα των πιο ευάλωτων», σύμφωνα με τον πρόεδρο της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, ήταν «αγωνιστής για τη δημοκρατία», «σπουδαίος μεσολαβητής» στη Μέση Ανατολή και πάλευε για «τα ανθρώπινα δικαιώματα» σύμφωνα με τον καγκελάριο της Γερμανίας Όλαφ Σολτς.
Το 2015 ο Τζίμι Κάρτερ ανακοίνωσε ότι είχε καρκίνο στον εγκέφαλο και τα τελευταία σχεδόν δυο χρόνια λάμβανε μόνο παρηγορητική θεραπεία κατ’ οίκον.
Έπειτα από μακρά σειρά εισαγωγών σε νοσοκομεία, όπως εξήγησε τον Φεβρουάριο του 2023, προτιμούσε να «περάσει τον χρόνο που του απέμενε» στο σπίτι του, περιστοιχισμένος από τους δικούς του ανθρώπους.
Αμερικανοί και ξένοι πολιτικοί εξήραν τον πρώην πρόεδρο με ασυνήθιστο προφίλ, άλλοτε στρατιωτικό και ιδιοκτήτη οικογενειακής επιχείρησης που παρήγαγε φιστίκια.
Η σύζυγος και πιστή συνοδοιπόρος του Ρόζαλιν έφυγε έχοντας τον πρώην πρόεδρο πλάι της στις 19 Νοεμβρίου 2023, στα 96 ης χρόνια. Ενταφιάστηκε στην Πλέινς, έπειτα από επίσημη απότιση φόρου τιμής στην πρώην πρώτη κυρία. Τότε ο πρώην πρόεδρος έκανε μία από τις ελάχιστες δημόσιες εμφανίσεις του τα τελευταία χρόνια.
Εξελέγη στον Λευκό Οίκο το 1976, ενώ ακόμη η Αμερική ήταν κλονισμένη από το σκάνδαλο του Γουότεργκεϊτ, που ανάγκασε στον προκάτοχό του Ρίτσαρντ Νίξον να παραιτηθεί, αλλά ήταν πρόεδρος μόνο για μία θητεία.
Ο αρχιτέκτονας των συμφωνιών του Καμπ Ντέιβιντ, που υπήρξαν πρελούδιο της υπογραφής συμφωνίας ειρήνης Ισραήλ-Αιγύπτου, ο 39ος πρόεδρος των ΗΠΑ επικρίθηκε με σφοδρότητα για την κρίση των αμερικανών ομήρων στο Ιράν. Η ανακοίνωση, στις 24 Απριλίου 1980, πως απέτυχε στρατιωτική επιχείρηση για την απελευθέρωσή τους πιθανόν σφράγισε την πολιτική του μοίρα, αφανίζοντας τις πιθανότητές του να επανεκλεγεί. Το 1982, αφού εγκατέλειψε τον Λευκό Οίκο, ίδρυσε το Carter Center για να προωθήσει την ανάπτυξη, την υγεία και την επίλυση συγκρούσεων σε διεθνές επίπεδο. Ακούραστος ταξιδιώτης, πήγαινε παντού: στο Μεξικό, στο Περού, στη Νικαράγουα, ακόμη και στο Ανατολικό Τιμόρ – για αποστολές μεσολάβησης ή παρατήρησης εκλογικών διαδικασιών. Το 2002 έλαβε το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης για τις «δεκαετίες άοκνων προσπαθειών ώστε να εξευρεθούν ειρηνικές λύσεις σε διεθνείς συρράξεις».
Με ενεργή δράση στη ΜΚΟ Habitat for Humanity, εργαζόταν ακόμη για φιλανθρωπικούς σκοπούς έχοντας πατήσει τα 90, έχοντας πάντα δίπλα του τη Ρόζαλιν, με την οποία είχαν συναντηθεί το 1945. Αλλά το 2019, άρχισε να δοκιμάζεται από σειρά προβλημάτων υγείας, που τον ανάγκασαν να νοσηλευτεί επανειλημμένα. Την ίδια χρονιά έγινε παρ’ όλ’ αυτά ο πρώτος Αμερικανός πρώην πρόεδρος που έφθασε τα 95.
Σιγά-σιγά άρχισε να αποσύρεται από τη δημόσια ζωή, δεν ήταν για παράδειγμα παρών στην τελετή ορκωμοσίας του Τζο Μπάιντεν τον Ιανουάριο του 2021, παρότι οι πρώην πρόεδροι είθισται παραδοσιακά να παρευρίσκονται. Μερικούς μήνες αργότερα, πάντως, ο Τζίμι Κάρτερ υποδεχόταν τον Δημοκρατικό πρόεδρο στην Πλέινς, όπου ζούσε αφότου εγκατέλειψε την Ουάσινγκτον.
Ο πρόεδρος του Παναμά Χοσέ Ραούλ Μουλίνο εξήρε τον εκλιπόντα για τον ρόλο του στις συμφωνίες του 1977 που είχαν αποτέλεσμα αργότερα η διώρυγα -που απείλησε να ανακτήσει πρόσφατα ο εκλεγμένος πρόεδρος Τραμπ- να περάσει σε παναμαϊκά χέρια, το 1999. Ο πρόεδρος της Βραζιλίας Λουίς Ινάσιου Λούλα ντα Σίλβα εξήρε τον «εραστή της δημοκρατίας και υπερασπιστή της ειρήνης».
Ο γενικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους στάθηκε σε κάτι άλλο: ο Τζίμι Κάρτερ, τόνισε, «έσωσε αναρίθμητες ζωές» με τη δράση του για την εξάλειψη ασθενειών, ιδίως παραμελημένων τροπικών παθήσεων.
