Την αύξηση της τιμής των προστατευτικών μασκών κατά 12 φορές ή 1.201% έδειξαν τα ευρήματα της έρευνας που διεξήγαγε η Επιτροπή Ανταγωνισμού για την πορεία των τιμών βασικών ειδών υγειονομικού υλικού την περίοδο της πανδημίας. Τα ευρήματα της έρευνας δεν έδειξαν μεγάλη αύξηση τιμών και για όλα τα άλλα είδη υγειονομικού υλικού. Συγκεκριμένα για τα γάντια μιας χρήσης η αύξηση ήταν 5,11%, για τα αντισηπτικά διαλύματα η αύξηση ήταν 10,45% ενώ για τα αντισηπτικά μαντηλάκια προέκυψε μείωση (-6,4%).
Σχετικά με τις μάσκες και την πορεία των τιμών όπως αποτυπώνεται στο διάγραμμα της Επιτροπής Ανταγωνισμού η διάμεση τιμή πώλησης ήταν 4,1 Φεβρουάριο του 2020 και αναρριχήθηκε στα 49,275 στη συνέχεια. Αυτή η διαφορά ισοδυναμεί με αύξηση τιμής 1.102%!!!
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού αναφέρει σχετικά: «Αποτυπώνοντας τις διάμεσες τιμές πώλησης σε όλα τα προϊόντα στο σύνολο των ελεγχόμενων επιχειρήσεων, φαίνεται ότι στη διάμεση τιμή πώλησης διαπιστώθηκε κατακόρυφη άνοδος ειδικά στις χειρουργικές μάσκες μίας χρήσης από τον Φεβρουάριο του 2020 και έπειτα. Μικρή ήταν η άνοδος της διάμεσης τιμής σε αντισηπτικά gel και γάντια, ενώ οριακή πτώση της τιμής παρατηρήθηκε στα αντισηπτικά μαντηλάκια. Η πώληση των προϊόντων αυτών από περισσότερες επιχειρήσεις φαίνεται να συγκράτησε την αύξηση των τιμών, ενώ η αύξηση στις μάσκες φαίνεται ότι προήλθε από έλλειψη αποθεμάτων του είδους αυτού κατά το χρονικό διάστημα που εξετάζουμε».
Παρά την αύξηση κατά 11 φορές της τιμής των προστατευτικών μασκών η Επιτροπή Ανταγωνισμού αναφέρει ότι δεν βρήκε «συστηματική» αύξηση του περιθωρίου κέρδους. Δηλαδή εντόπισε αύξηση του περιθωρίου κέρδους, αλλά όχι «συστηματική», όπως την ονόμασε αν και η ερευνώμενη περίοδος αφορούσε την περίοδο της πανδημίας, δηλαδή δεν αφορούσε μεγάλο χρονικό διάστημα για να δώσει την έννοια του συστηματικού ή μη. Με άλλα λόγια ή βρήκε αύξηση περιθωρίου κέρδους ή δεν βρήκε.
Συνέχεια της έρευνας για εντοπισμό τυχόν καταχραστικών πολιτικών
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού αναφέρει ότι έχει συλλέξει στοιχεία από εταιρείες που δραστηριοποιούνται στη χονδρική πώληση υγειονομικού υλικού και θα χρησιμοποιηθούν για τον εντοπισμό τυχόν περιπτώσεων καταχρηστικής τιμολόγησης από επιχειρήσεις που διαθέτουν μακροχρόνια πανελλαδική ή/και προσωρινή τοπική δεσπόζουσα θέσης στις εν λόγω αγορές. Η Επιτροπή θα προχωρήσει επίσης στην περιοδική επικαιροποίηση της έρευνας με νέα στοιχεία ενώ θα παρακολουθεί τις εξελίξεις.
Πως ξεκίνησε η έρευνα: Καταγγελίες
Να σημειωθεί ότι η έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού έγινε λόγω των πολυάριθμων παραπόνων καταναλωτών και δημοσιευμάτων αφενός μεν αναφορικά με σημαντικές ανατιμήσεις στα εν λόγω προϊόντα στα διάφορα σημεία λιανικής πώλησης, αφετέρου δε σχετικά με τις ελλείψεις των εν λόγω προϊόντων, οι οποίες ενδέχεται να οφείλονται σε πρακτικές επιχειρήσεων στην αλυσίδα διανομής που δύνανται να εμπίπτουν στις διατάξεις του ν. 3959/2011.
Ειδικότερα, στις 20.3.2020 η ΕΑ απέστειλε ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο, με το οποίο ζητήθηκαν στοιχεία αγορών και πωλήσεων για το διάστημα από το Νοέμβριο 2019 έως και το Μάρτιο 2020, σε 4.056 επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή, εισαγωγή και εμπορία υγειονομικού υλικού και συγκεκριμένα σε χειρουργικές μάσκες και γάντια μιας χρήσης, καθώς και σε αντισηπτικά μαντηλάκια και αντισηπτικά διαλύματα. Η ενέργεια αυτή με την αποστολή χιλιάδων ερωτηματολογίων μέσω εξειδικευμένου λογισμικού και εν συνεχεία η γρήγορη κατηγοριοποίηση και στατιστική και οικονομετρική ανάλυση των δεδομένων που συλλέχτηκαν, ώστε να αποφασισθούν περαιτέρω ενέργειες αποτελεί μία καινοτομία στον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή εκπονούσε τις έρευνες της μέχρι σήμερα. Με τη λήξη της εν λόγω προθεσμίας, έγινε εξαγωγή των στοιχείων 3.300 περίπου εταιρειών που απάντησαν στο ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο και πραγματοποιήθηκε επεξεργασία και ανάλυση των στοιχείων από ομάδα ειδικών επιστημόνων, οικονομολόγων και οικονομέτρων.
Στο ερωτηματολόγιο απάντησαν πολλά φαρμακεία λόγω της πληθώρας αυτών στην ελληνική επικράτεια (περίπου 10.000 συνολικά), αλλά και εταιρείες από όλες τις βαθμίδες διανομής των εξεταζόμενων προϊόντων, την εισαγωγή, παραγωγή και χονδρική πώληση, ενώ στην πλειοψηφία τους οι επιχειρήσεις που ανταποκρίθηκαν στην έρευνα της ΕΑ έχουν έδρα τους νομούς Αττικής και Θεσσαλονίκης.
Σχεδόν όλοι οι νομοί αντιπροσωπεύονται στην έρευνα, ενώ πιο αραιή είναι η εκπροσώπηση των νησιών, με περισσότερες παρατηρήσεις να απαντώνται κυρίως στα μεγαλύτερα νησιά των Κυκλάδων, Δωδεκανήσων, Ιονίου καθώς και Κρήτη.
Αύξηση επιχειρήσεων
Από την έρευνα προέκυψε ότι κατά την εξεταζόμενη περίοδο φαίνεται να σημειώνεται αύξηση των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στη λιανική πώληση όλων των εξεταζόμενων προϊόντων υγειονομικού υλικού. Η αλματώδης αύξηση της ζήτησης προϊόντων υγειονομικού υλικού συνοδεύτηκε από μία αύξηση των επιχειρήσεων που διακινούν ή πωλούν τα προϊόντα αυτά, γεγονός που υποδηλώνει μία υγιή αντίδραση της αγοράς. Από το δείγμα, μεγαλύτερη φαίνεται να είναι η αύξηση των σημείων λιανικής πώλησης αντισηπτικού διαλύματος και γαντιών μίας χρήσης.
Κατακόρυφη άνοδος στις μάσκες
Αποτυπώνοντας τις διάμεσες τιμές πώλησης σε όλα τα προϊόντα στο σύνολο των ελεγχόμενων επιχειρήσεων, φαίνεται ότι στη διάμεση τιμή πώλησης διαπιστώθηκε κατακόρυφη άνοδος ειδικά στις χειρουργικές μάσκες μίας χρήσης από τον Φεβρουάριο του 2020 και έπειτα. Μικρή ήταν η άνοδος της διάμεσης τιμής σε αντισηπτικά gel και γάντια, ενώ οριακή πτώση της τιμής παρατηρήθηκε στα αντισηπτικά μαντηλάκια. Η πώληση των προϊόντων αυτών από περισσότερες επιχειρήσεις φαίνεται να συγκράτησε την αύξηση των τιμών, ενώ η αύξηση στις μάσκες φαίνεται ότι προήλθε από έλλειψη αποθεμάτων του είδους αυτού κατά το χρονικό διάστημα που εξετάζουμε.
Δεν είδε αύξηση του περιθωρίου κέρδους
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού αναφέρει ότι δεν επιβεβαιώθηκε συστηματική αύξηση του μέσου ή/ και διάμεσου μεικτού περιθωρίου κέρδους από την πώληση του εξεταζόμενου υγειονομικού προϊόντος (σ.σ. αναφέρεται σε όλα τα υπό έρευνα προϊόντα) κατά το ερευνώμενο διάστημα. Ειδικότερα, βρέθηκε ότι το διάμεσο μεικτό περιθώριο κέρδους δεν σημείωσε ιδιαίτερη διακύμανση το ερευνώμενο διάστημα, και διαμορφώθηκε σε παρόμοιο ύψος για διαφορετικά προϊόντα.
Μετακύλιση τιμής
Σύμφωνα με την στατιστική και οικονομετρική επεξεργασία των διαθέσιμων στοιχείων, η αύξηση στη λιανική τιμή πώλησης του εξεταζόμενου υγειονομικού υλικού προέρχεται, κατά κύριο λόγο, από την μετακύλιση της αύξησης της χονδρικής τιμής πώλησης.
Επιπλέον, από την έρευνα προέκυψε ότι η μετακύλιση της αύξησης της χονδρικής τιμής πώλησης στα αντισηπτικά μαντηλάκια και στα γάντια μίας χρήσης ήταν μεγαλύτερη στα φαρμακεία από ότι στα σούπερ μάρκετ. Σχετικά με τις μάσκες, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσες επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται εκτός από το λιανεμπόριο και σε άλλο επίπεδο διανομής, παραγωγή, εισαγωγές ή χονδρεμπόριο εμφάνισαν υψηλότερες τιμές σε σχέση με όσους δραστηριοποιούνται αποκλειστικά στο λιανεμπόριο.
Εξετάζοντας το ποσοστό μετακύλισης της μεταβολής της τιμής αγοράς στην τιμή πώλησης στον τελικό καταναλωτή στις μάσκες, αυτό παρουσιάζεται μεγαλύτερο κατά το μήνα Μάρτιο 2020. Η μεγαλύτερη δε διαφοροποίηση του ποσοστού μετακύλισης της τιμής εμφανίζεται στις πωλήσεις γαντιών μίας χρήσης κατά τον μήνα Φεβρουάριο 2020.
Τα αποτελέσματα της γραμμικής παλινδρόμησης μόνο για τους λιανέμπορους εξετάζουν το ποσοστό μετακύλισης (pass-through) σε κάθε συνδυασμό προϊόντος και τύπου επιχείρησης. Από τα διαστήματα εμπιστοσύνης που προκύπτουν σε επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας 5%, το άνω όριο δεν απέχει πολύ από το 1, το οποίο αντιστοιχεί σε τέλεια ανταγωνιστική συμπεριφορά. Επομένως όπου ο εκτιμώμενος συντελεστής πλησιάζει το 1, ο επιχειρηματίας δεν έχει δυνατότητα απορρόφησης μιας αύξησης της τιμής και για αυτό την μετακυλίει στον καταναλωτή. Από τον παραπάνω πίνακα αποτελεσμάτων, φαίνεται ότι στα φαρμακεία ο βαθμός μετακύλισης της τιμής είναι μεγάλος στις μάσκες και στα αντισηπτικά μαντηλάκια και μικρότερος στα αντισηπτικά gel και γάντια. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο συνδυαστικό γεγονός ότι τα φαρμακεία εξειδικεύονται στις πωλήσεις συγκεκριμένων προϊόντων και παράλληλα αντιμετωπίζουν εντατικό ανταγωνισμό από τις ανταγωνίστριες επιχειρήσεις.
Χρ. Ιωάν.
